Thùng đẹp chưa chắc là thùng tốt: chọn thùng theo hoàn cảnh của mình

Đứng trước một dãy thùng nuôi ong dú bày bán, cái nào trông cũng như cái nào. Người mua lần đầu gần như luôn chọn theo cái nhìn thấy: gỗ đẹp, bào nhẵn, có mái ngói nhỏ xinh, sơn tươm tất.

Nhưng ba thứ quyết định thùng tốt hay không đều không nhìn thấy được từ mặt trước. Đó cũng là lý do người bán ẩu cắt bớt đúng ba chỗ này.

Chỗ thứ nhất: bề dày vách

Đây là chỗ quan trọng nhất và cũng là chỗ dễ cắt nhất, vì nhìn từ ngoài thì thùng vách mỏng với thùng vách dày trông y hệt nhau — chỉ khác ở trọng lượng và ở giá gỗ.

Tổ ong dú ngoài tự nhiên nằm trong hốc cây, tức là bao quanh bởi cả khối gỗ đặc, nhiệt bên trong gần như không đổi. Cái thùng là bản sao rất tệ của cái hốc đó, và bề dày vách chính là chỗ nó tệ nhất.

Vách mỏng thì trưa nắng chiếu vào là bên trong nóng theo gần như tức thì, đàn phải bỏ việc để quạt; đêm xuống thì nhiệt thoát nhanh. Bị kéo lên kéo xuống như vậy cả ngày thì ấu trùng phát triển kém, và người nuôi chỉ thấy đàn mãi không lên quân mà không biết vì đâu.

Cách kiểm ngay tại chỗ: nhấc thùng lên. Thùng vách dày nặng hơn hẳn, cảm nhận được ngay dù không đo. Và nhìn vào mép miệng thùng — chỗ đó lộ ra mặt cắt của vách, đo bằng mắt hoặc bằng đốt ngón tay là ra.

Chỗ thứ hai: cái nắp

Nắp là bộ phận quan trọng nhất của cả cái thùng, vì nó là mặt duy nhất không dán chết được. Mọi thùng đều hở ở đây nhiều nhất.

Thùng làm tử tế thì nắp có gờ — hoặc nắp thụt xuống lọt vào lòng thùng, hoặc thân thùng nhô lên ôm lấy nắp. Thùng làm ẩu thì nắp chỉ là một tấm phẳng đặt lên miệng. Tấm phẳng thì dù bào phẳng cỡ nào, gỗ cong theo mùa là hở, và hở ở nắp là đường vào thẳng cho nước mưa lẫn kiến.

Cách kiểm: đậy nắp rồi xoay nhẹ. Xê dịch dễ quá nghĩa là gờ chưa đủ hoặc không có gờ. Rồi nhấc nắp lên nhìn mặt tiếp xúc — có gờ không, gờ có phẳng không.

Chỗ thứ ba: mặt trong

Chỗ này phải mở nắp ra mới thấy, nên gần như không ai kiểm khi mua.

Mặt trong phải để mộc. Không sơn, không dầu bóng, không vecni, kể cả loại được quảng cáo là an toàn. Thấy mặt trong bóng loáng hoặc có màu lạ thì đặt xuống.

Và mặt trong không nên bào nhẵn như mặt bàn. Nghe ngược đời, nhưng mặt hơi ráp thì keo của đàn bám tốt hơn; nhẵn bóng thì các mối gắn yếu và mở thùng một cái là vỡ nhiều hơn.

Nhân lúc mở nắp thì ngửi luôn. Còn mùi gỗ tươi, mùi keo dán, mùi sơn thì thùng chưa để đủ lâu — mua về phải để thoáng thêm vài ngày tới một tuần trước khi đưa đàn vào.

Chọn kiểu nào

Sau ba chỗ trên mới tới chuyện kiểu thùng, và ở đây thì câu trả lời phụ thuộc hoàn cảnh chứ không có kiểu nào hơn hẳn.

Hai thứ nghe hay mà nên bỏ qua

Cửa kính nhìn vào trong. Ai cũng muốn, và hầu như ai cũng thất vọng. Đàn trám keo kín mặt kính trong vài tuần vì nó không muốn nhà có ánh sáng, và trong lúc trám thì tốn quân. Muốn ngắm thì làm thùng riêng với đàn phụ.

Lỗ thông gió. Nghe hợp lý nhưng ong dú tự điều tiết bằng cách bít và mở cửa tổ, nó không cần ai giúp. Lỗ thông gió chỉ là thêm một đường cho kiến và cho hơi ẩm, và đàn sẽ trám lại — tức là mình tạo ra việc cho nó rồi trả tiền cho cái lỗ đó.

Mua một cái trước

Kể cả khi định nuôi nhiều, mua một cái nuôi một mùa trước đã. Sau một mùa thì biết thùng đó có khuyết điểm gì trong chính khí hậu và chỗ đặt của nhà mình — có hắt mưa không, nắp có cong không, vách đó có đủ dày cho cái sân này không.

Rồi mới mua thêm, hoặc lấy chính cái đó làm mẫu để tự đóng. Mua mười cái cùng lúc theo một mẫu chưa kiểm chứng là nhân bản lỗi lên mười lần.