
Thùng nuôi tại chỗ chỉ phải chịu nắng, mưa và thời gian. Thùng chở đi xa phải chịu thêm một thứ khác hẳn: bị nhấc lên, đặt xuống và rung liên tục trong nhiều giờ.
Và thứ hỏng không phải cái thùng — mà là cấu trúc bên trong nó.
Trong tổ có bọng mật: những túi mềm đầy mật gắn vào vách bằng keo. Xóc mạnh thì bọng vỡ, mật chảy ngập vùng ấu trùng, và cả một lứa non chết ngạt.
Nhìn từ ngoài thì thùng vẫn nguyên, ong vẫn ra vào. Người mua không biết gì cho tới vài tuần sau, khi đàn suy dần.
Điểm quan trọng: cú nảy theo phương thẳng đứng mới là cú làm vỡ bọng, không phải cú lắc ngang. Nên mọi thiết kế và mọi cách đóng gói đều xoay quanh việc triệt tiêu cú nảy đó.
1. Nhẹ hơn. Nghe ngược với việc muốn chắc chắn, nhưng nặng thì người bốc dỡ vất vả, mà vất vả thì làm ẩu — nghiêng thùng, đặt mạnh, chồng đồ lên trên.
Vách vừa phải, và nếu thùng chỉ dùng để chở rồi sang thùng khác thì không cần dày.
2. Nắp gắn chặt được. Nắp chỉ đặt hờ thì trong chuyến đi nó xê dịch. Cần vít, chốt, hoặc dây buộc qua cả hai chiều.
Đây cũng là lý do nhiều người bán làm riêng một bộ nắp có lỗ bắt vít, chỉ dùng khi gửi hàng.
3. Chỗ bịt cửa bằng lưới, không bằng băng keo. Cửa tổ phải được bịt cho đàn không ra, nhưng vẫn phải thoáng khí — bịt kín hoàn toàn là đàn ngạt, nhất là khi trời nóng.
Lưới hoặc vải màn cố định sẵn thì vừa thoáng vừa gỡ ra dễ. Băng keo dán vào miệng ống sáp thì lúc gỡ kéo theo cả cái ống.
4. Có chỗ bám để buộc. Gờ, quai, hoặc đơn giản là hình dạng cho phép quấn dây qua cả hai chiều mà không tuột. Thùng trơn nhẵn thì dây trượt.
| Thùng nuôi tại chỗ | Thùng để chở | |
|---|---|---|
| Trọng lượng | Nặng cũng được | Càng nhẹ càng đỡ bị làm ẩu |
| Nắp | Đặt lên, có gờ chụp | Vít hoặc chốt giữ chặt |
| Cửa tổ | Để mở | Lưới bịt sẵn, vẫn thoáng khí |
| Chỗ buộc dây | Không cần | Cần — dây phải không tuột |
| Vách | Dày để cản nhiệt | Vừa phải |
| Đáy | Kín, kê cao | Chắc, chịu được lót đệm dày |
Nói thật: cách đóng gói quan trọng hơn thiết kế thùng. Một thùng thường đóng gói đúng an toàn hơn một thùng tốt buộc ẩu.
Lót đệm dày dưới đáy. Chăn, vải gấp nhiều lớp, mút. Đây là thứ hay quên nhất và lại quan trọng nhất — nó triệt tiêu đúng cú nảy thẳng đứng.
Chèn kín mọi khoảng trống. Thùng ong đặt trong một sọt hoặc thùng carton lớn hơn, chèn kín xung quanh. Không được xê dịch một chút nào.
Buộc theo cả hai chiều. Một vòng quanh thùng thì nó vẫn xoay được.
Đánh dấu chiều đứng bằng thứ nhìn là hiểu. Mũi tên vẽ to, hoặc quấn dây theo cách chỉ đặt được một chiều. Người bốc vác không đọc chữ nhỏ.
Đây là việc quyết định đàn còn bao nhiêu quân khi tới nơi.
Phải bịt chập tối hoặc rạng sáng khi trời còn tối, lúc ong đã về hết. Bịt giữa ban ngày là bỏ lại toàn bộ lực lượng đang đi kiếm ăn ngoài trời — mà đó là phần quân giàu kinh nghiệm nhất, lớp già nhất trong đàn.
Nếu chuyến xe đi ban ngày thì bịt từ đêm hôm trước, và để thùng trong chỗ mát chờ.
Dặn người nhận ba việc, viết ra giấy chứ đừng dặn miệng:
Đặt thùng xuống đúng chỗ cuối cùng rồi mới mở cửa. Ong ra ngoài lần đầu là ghi nhớ vị trí; dời sau đó thì phần quân ở ngoài bay về chỗ cũ.
Gỡ lưới nhẹ, đừng giật.
Nếu thấy mật rỉ ra ngoài thùng thì để yên hoàn toàn — đàn tự dọn. Đừng mở nắp lau chùi, làm vậy chỉ vỡ thêm. Và gọi báo người bán.
Chỉ đáng khi gửi đi xa thường xuyên. Với người bán vài tổ một năm thì dùng thùng nuôi và đóng gói kỹ là đủ — phần đóng gói mới là phần quyết định.
Đừng. Tổ ong dú gắn vào vách bằng keo, gỡ ra là gần như chắc chắn vỡ bọng mật — tức là gây đúng cái hại mình đang muốn tránh, chỉ là gây từ trước.
Khoảng cách ít quan trọng hơn mặt đường và cách buộc. Mười cây số đường ổ gà buộc lỏng còn hại hơn trăm cây số đường tốt có lót đáy tử tế.
Nói rõ là ong sống, phải đặt đúng chiều đứng, không chồng đồ nặng lên trên, và đừng để kiện nằm ở bến qua đêm. Nếu cùng một nhà xe hỏng nhiều lần thì đổi — và nói thẳng lý do khi đổi.
Tuỳ phương tiện, nhưng mỗi thùng phải cố định riêng và không chạm nhau. Hai thùng chạm nhau thì một cú xóc là cả hai cùng bị. Xe máy thì thực tế chỉ nên một.
Người bán tổ giống mỗi năm tách vài lần. Với họ thì thùng không phải nơi đàn ở mà là thứ phải sẵn sàng đúng lúc — và đó là một yêu cầu khác hẳn.
Sân trường, vườn cộng đồng, quán có khách. Ong dú không đốt nên khả thi — nhưng có bốn thứ phải làm mà vườn nhà không cần.
Mục đích khác thì thùng nên khác. Người nhắm vào keo ong cần thứ mà người lấy mật không quan tâm: chỗ cho đàn trét keo và chỗ lấy ra được sạch.
Ai nuôi ong dú cũng muốn nhìn vào bên trong. Cửa kính là câu trả lời hiển nhiên, và cũng là câu trả lời làm đàn tốn nhiều công nhất.
Cùng một đàn ong, nhưng người muốn ngắm, người muốn lấy mật đều đặn và người muốn nhân đàn bán tổ giống cần ba cái thùng khác nhau. Đóng sai kiểu thì
Tất cả về cái thùng nuôi ong dú — kích thước, loại gỗ, cách tự đóng, chỗ đặt, cách sửa khi hỏng và mua ở đâu cho đáng tiền.