Đặt mấy thùng trong một vườn thì vừa

Thêm thùng thì thêm đàn. Nhưng nguồn hoa quanh đó không tăng theo — và có một mức mà quá đó thì càng thêm càng kém.

Điều khó là mức đó không giống nhau ở hai vườn, nên không có con số đưa ra được. Nhưng có cách đọc ra nó.

Giới hạn thật là vùng hoa, không phải diện tích vườn

Đây là chỗ hay nhầm. Người ta tính theo mét vuông đất nhà mình, trong khi đàn ong đi kiếm ăn trong cả một vùng quanh chỗ đặt thùng — gồm vườn hàng xóm, bờ ruộng, bụi cây ven đường.

Nên một vườn nhỏ nằm giữa vùng vườn tạp nhiều cây nuôi được nhiều đàn hơn một vườn rộng nằm giữa vùng độc canh.

Và ngược lại: người hàng xóm cũng nuôi ong thì hai bên chia chung một nguồn, dù mỗi nhà đều thấy vườn mình còn rộng.

Dấu hiệu đã quá mức

Không cần đếm gì, chỉ cần nhìn ra ba thứ:

Thêm thùng mà tổng không tăng. Đây là dấu hiệu rõ nhất. Vườn có tám đàn thu được gần bằng lúc có năm đàn, nghĩa là năm đàn đã dùng hết phần nguồn có thể dùng — ba đàn thêm chỉ chia lại cùng một chỗ.

Muốn thấy điều này thì phải có ghi chép. Không ghi thì mỗi năm một cảm giác, không so được.

Đàn nào cũng tầm tầm, không đàn nào bật lên. Vườn đủ nguồn thì có vài đàn nổi trội hẳn. Vườn thiếu nguồn thì tất cả đều trung bình như nhau — vì chẳng đàn nào có dư để mạnh lên.

Tách đàn xong cả mẹ lẫn con đều đuối. Bình thường tách từ đàn mạnh thì cả hai bên hồi lại được. Nếu năm nào tách cũng ra hai đàn yếu thì vấn đề không ở kỹ thuật tách mà ở nguồn.

Bố trí trong vườn

Số lượng là một chuyện, đặt thế nào là chuyện khác — và đặt sai thì ít thùng cũng có vấn đề.

Đừng xếp thành hàng đều nhau, cửa cùng hướng. Ong về nhầm tổ, và nhầm thì bị đàn kia đuổi. Với đàn yếu thì việc bị quấy liên tục là gánh nặng thật.

Quay cửa khác hướng nhau và đặt cách nhau. Nếu vườn chật thì ít nhất cũng cho mỗi thùng một dấu hiệu nhận biết khác nhau ở gần cửa — một vệt màu, một vị trí cao thấp khác.

Mỗi thùng một giá riêng. Đặt chung một giá dài thì rung động truyền sang nhau, và kiến lên được một thùng là lên được cả dãy.

Rải ra nhiều chỗ trong vườn thay vì dồn một góc. Vừa phân tán rủi ro — một góc bị kiến hoặc bị nắng thì không mất hết — vừa cho các đàn ít va chạm hơn.

Cách tăng số đàn mà không bị nghẽn

Tăng từ từ và quan sát. Thêm một hai thùng mỗi năm rồi xem tổng thu có nhích lên không. Nhích thì còn chỗ; đứng yên thì dừng.

Trồng thêm cây có hoa nở lệch mùa nhau. Đây là cách duy nhất thật sự nới được giới hạn, thay vì chia nhỏ cái đang có. Hoa nhỏ, cây bụi, cây gia vị — không cần cây hoa lớn.

Đặt ở hai nơi khác nhau. Nếu có mảnh đất khác cách xa hẳn thì đó là vùng hoa khác. Nhiều người nuôi làm vậy khi vườn nhà đã đầy.

Và một điều đáng nghĩ: ít đàn khoẻ hơn nhiều đàn đuối. Đàn khoẻ cho mật đều, tách được, và bán tổ được giá. Đàn đuối thì không làm được gì trong ba việc đó, mà vẫn chiếm chỗ và vẫn tốn công.