Đặt thùng ong dú ở đâu: bảy chỗ quanh nhà và chỗ nào là sai

Trong ba thứ quyết định một đàn ong dú sống khoẻ hay ì ạch — cái thùng, chỗ đặt, và cách chăm — thì chỗ đặt là thứ ảnh hưởng nhiều nhất và được nghĩ tới ít nhất. Người ta bỏ công chọn gỗ, đo kích thước, rồi đặt đại vào góc sân còn trống.

Điều đáng nói là chỗ đặt sai gần như không bao giờ gây chết đàn ngay. Nó chỉ làm đàn không lớn nổi, năm này qua năm khác, và người nuôi đi tìm nguyên nhân ở mọi chỗ khác.

Bốn thứ đàn cần ở một chỗ đặt

Mát vào buổi chiều. Đây là điều kiện số một. Nắng sáng chiếu vào thùng thì tốt — nó giúp đàn khởi động sớm. Nắng chiều thì hại, vì nó gay gắt hơn và đến vào lúc thùng đã tích nhiệt cả ngày. Chỗ lý tưởng là nơi có nắng sớm và bóng râm từ trưa trở đi.

Khô. Không phải chỗ khô ráo nói chung, mà là chỗ không bị hơi ẩm bốc lên liên tục: không sát mặt ao mương, không trên nền đất trũng đọng nước, không dưới chỗ nhỏ giọt của mái.

Yên. Không phải yên tĩnh về tiếng động — ong dú không sợ tiếng. Yên ở đây là không bị va chạm và rung. Thùng gắn vào cánh cổng đóng mở suốt ngày, đặt cạnh lối đi hay va phải, kê trên cái bàn hay bị xê dịch đều là chỗ xấu.

Có hoa trong tầm bay. Ong dú bay gần, bán kính kiếm ăn ngắn hơn ong mật nhiều — chỉ quanh mấy trăm mét đổ lại. Nên câu hỏi không phải "vùng này có nhiều hoa không" mà là "quanh cái thùng này trong vòng vài trăm mét có gì nở".

Bảy chỗ thường gặp, chỗ nào được

Kiến: thứ giết đàn nhiều nhất, và cách chống thật sự hiệu quả

Đàn ong dú khoẻ tự chống được kiến. Vấn đề nằm ở những giai đoạn đàn yếu — vừa mới tách, vừa mới chuyển về, hoặc sau một đợt mưa dài. Chỉ cần một hai tuần yếu là kiến vào dọn sạch bọng mật.

Trước khi đặt thùng, ngồi xuống nhìn dưới chân kệ, dọc chân tường, quanh gốc cây gần đó xem có đường kiến đi không. Có thì đổi chỗ. Đây là năm phút đáng bỏ ra nhất trong cả quá trình.

Về cách chống thì có một điều cần nói thẳng: bôi mỡ vào chân kê không bền. Mỡ khô sau mấy cơn mưa và sau ít tuần bụi bám thành cầu cho kiến đi qua. Cách bền hơn là làm gián đoạn vật lý — chân kệ đặt trong bát nước, hoặc kê thùng trên giá treo không chạm tường chạm đất. Nước trong bát phải thay, nếu không bọ gậy sinh ra lại thành chuyện khác.

Hướng cửa tổ

Quy tắc chung nhiều người dùng là quay cửa về hướng đông hoặc đông nam — đón nắng sớm, tránh nắng chiều, tránh hướng gió mùa thổi thẳng vào.

Nhưng đừng cứng nhắc với chuyện hướng khi nó mâu thuẫn với các yếu tố khác. Một cửa tổ quay hướng đông nhưng nằm sát mặt mương thì tệ hơn cửa tổ quay hướng bắc đặt trên tường khô ráo. Thứ tự ưu tiên là: khô và mát trước, hướng sau.

Ba điều nên tránh bất kể hướng: cửa tổ quay thẳng vào lối đi của người; quay vào chỗ phơi quần áo; và quay sang phần đất nhà hàng xóm. Cái cuối không phải vì ong gây hại — ong dú không đốt được — mà vì nó tránh được những cuộc trò chuyện không cần thiết.

Khoảng cách giữa các thùng

Nuôi từ hai thùng trở lên thì đừng đặt sát nhau và đừng để hai cửa tổ nhìn thẳng vào nhau. Ong về nhầm tổ là chuyện có thật, và với đàn yếu thì ong lạ vào là nguồn xung đột.

Cách đơn giản là đặt cách nhau một khoảng và cho mỗi thùng một dấu hiệu riêng để ong định vị — sơn mặt trước mỗi thùng một màu khác, hoặc chỉ cần đặt lệch độ cao. Đàn tự phân biệt được rất nhanh.

Dời thùng thì làm sao

Đây là phần hay bị bỏ qua khi chọn chỗ, và là lý do nên chọn kỹ ngay từ đầu.

Ong dú định vị bằng cảnh vật quanh thùng. Dời thùng đi vài mét thì lực lượng đang đi kiếm ăn quay về chỗ cũ, không thấy nhà, và một phần trong số đó mất luôn. Dời càng xa càng đỡ vấn đề đó — đàn hiểu là đã đổi nhà và học lại từ đầu — nhưng lại chịu cú sốc chuyển chỗ.

Nên: chọn chỗ tử tế ngay lần đầu và đặt luôn vào đó. Nếu buộc phải dời thì dời sớm trong vài tuần đầu khi đàn chưa quen đường, và dời vào chập tối lúc ong đã về hết.