Đặt thùng ong dú trong vườn cây ăn trái: chỗ nào và tránh gì

Vườn cây ăn trái nghe như chỗ lý tưởng để đặt thùng ong dú, và phần lớn là vậy: nhiều loại hoa nở rải rác, có bóng râm, và đàn thụ phấn ngược lại cho chính cái vườn.

Nhưng có ba chỗ trong vườn mà đặt thùng vào là hỏng, và một thứ nguy hiểm hơn cả ba.

Ba chỗ nên tránh

Dưới hình chiếu tán của cây cao. Nghe hợp lý vì có bóng mát, nhưng cây cao rụng cành, rụng trái, rụng bẹ. Một trái rơi từ chục mét xuống nắp thùng là xong cả đàn — không phải vì trúng ong mà vì cú va làm vỡ bọng mật và vỡ cấu trúc tổ bên trong.

Đặt lệch ra khỏi hình chiếu của tán, hoặc chọn cây còn thấp.

Sát mặt mương, sát ao. Mát thật, nhưng hơi nước bốc lên suốt ngày. Thùng ẩm liên tục thì bên trong dễ lên mốc — và mốc trong tổ ong dú gần như không chữa được, thường phải bỏ cả thùng.

Kê lên cao khỏi mặt liếp, và cách mép nước một khoảng.

Cạnh gốc cây có kiến làm tổ. Đây là cái đáng sợ nhất mà lại hay bị bỏ qua, vì vườn cây ăn trái thì đầy kiến — nhiều nhà còn nuôi kiến vàng để trị bọ.

Kiến vàng ít khi phá được đàn khoẻ. Nhưng kiến lửa và kiến đen nhỏ thì chỉ cần đàn yếu một hai tuần là vào dọn sạch bọng mật. Và đàn nào cũng có lúc yếu — vừa tách, vừa chuyển về, hoặc sau một đợt mưa dài.

Trước khi đặt thùng, ngồi xuống nhìn dưới chân cột chống, dọc bờ liếp, quanh gốc cây gần đó xem có đường kiến đi không. Năm phút này đáng giá hơn mọi biện pháp chống về sau.

Thứ nguy hiểm hơn cả ba: thuốc

Vườn cây ăn trái thì phải xử lý sâu bệnh, đó là chuyện sinh kế của người trồng và không ai trách được.

Nhưng một đợt phun trong vườn hoặc vườn kế bên là nguyên nhân của những ca sáng ra thấy xác ong nằm trước cửa tổ mà người nuôi cứ đi tìm nguyên nhân ở bệnh.

Cách sống được với chuyện này không phải là cấm người ta phun. Là biết trước.

Vườn nhà mình thì tự chủ động lịch — và nếu nuôi ong để vườn được lợi thì phải xếp lịch phun quanh đàn ong, không phải ngược lại.

Vườn kế bên thì làm quen với chủ vườn và xin họ nhắn một tiếng trước khi phun, rồi đóng cửa tổ trong buổi đó và mở ra hôm sau. Nghe rất thủ công nhưng đó là cách duy nhất hiệu quả, và nó chỉ tốn một lời nhờ.

Chỗ tốt trong vườn

Rìa vườn, gần bờ rào có cây dại. Vừa tránh được phần lớn rủi ro rụng trái và thuốc, vừa gần nguồn hoa dại — mà cỏ hoa bờ rào chính là chỗ đàn kiếm ăn nhiều nhất trong những lúc cây chính chưa trổ.

Dưới tán cây thấp, cây bụi. Có bóng râm mà không có rủi ro rụng.

Cạnh chòi, cạnh nhà kho trong vườn. Có mái che sẵn, tiện qua lại nhìn, và thường là chỗ ít bị phun nhất.

Và nhớ nguyên tắc chung: mát vào buổi chiều, khô ráo, không rung, có hoa trong tầm bay. Nắng sáng thì tốt, nắng chiều thì hại.

Đặt giữa vườn hay ở rìa

Đây là chỗ có hai cân nhắc ngược nhau, và nên biết cả hai.

Nếu mục đích chính là để vườn được thụ phấn: đặt giữa vườn hơn là ở góc. Ong dú bay gần nên vị trí thùng quyết định phần vườn nào được phục vụ nhiều nhất — thùng ở góc thì nửa bán kính rơi ra ngoài đất nhà mình. Vườn rộng thì chia nhiều thùng đặt rải.

Nếu vườn hay phun thuốc hoặc hay rụng trái: đặt ở rìa, chấp nhận phần thụ phấn kém đi để đổi lấy an toàn cho đàn.

Phần lớn nhà vườn chọn đường giữa: đặt trong vườn nhưng ở khu ít can thiệp nhất — thường là khu cây lâu năm đã ổn định.

Một việc nhà vườn hay làm ngược

Dọn sạch cỏ hoa bờ rào cho gọn.

Nhìn thì gọn, nhưng đó chính là nguồn ăn của đàn vào những lúc cây chính chưa ra hoa. Vườn chuyên canh nở rộ vài tuần rồi hết sạch thì với đàn ong là một cú no dồn rồi một quãng đói dài — và cái tầng cỏ hoa lộn xộn dưới đất mới là thứ đỡ cho nó qua quãng đó.

Giữ lại một dải bờ rào không dọn, hoặc dọn luân phiên từng đoạn thay vì dọn sạch một lượt.