Đàn đã lâu năm thì có cần thùng rộng hơn không

Khối tổ lớn dần qua các năm, và tới lúc nào đó người nuôi bắt đầu lo thùng chật.

Nhưng chuyển đàn sang thùng rộng hơn lại là một trong những việc hại nhất có thể làm — và may là hầu như không cần thiết.

Vì sao chuyển thùng hại

Tổ ong dú gắn vào vách thùng bằng keo. Chuyển sang thùng khác nghĩa là phải gỡ cả khối tổ ra.

Gỡ thì gần như chắc chắn làm vỡ một số bọng mật, mà mật tràn xuống vùng ấu trùng là cả một lứa non chết ngạt.

Ngoài ra đàn mất một quãng dài để ổn định lại, và trong quãng đó nó không lên được.

Nên nguyên tắc: chỉ chuyển khi thùng cũ thật sự không dùng được nữa — mục, mối mọt, nứt nhiều chỗ. Không chuyển vì thấy chật.

Đàn tự xử lý chuyện chật

Đây là điều người mới ít biết: đàn không cứ thế lớn mãi trong một cái thùng.

Khi đủ mạnh và không còn chỗ, nó chuẩn bị chia đàn — ong thợ mang vật liệu và thức ăn sang một chỗ mới, dựng dần cho tới khi đàn con đứng được.

Nói cách khác, thùng «chật» không phải vấn đề cần giải quyết mà là tín hiệu cho biết đàn đã tới lúc tách.

Việc của người nuôi lúc đó không phải tìm thùng to hơn, mà là chuẩn bị sẵn một thùng trống đã hết mùi để đón đàn con.

Ba dấu hiệu thật sự đáng chú ý

Khác với «nhìn thấy tổ to», ba thứ này đọc được từ ngoài:

Ra vào rất đông qua nhiều tháng liền, kể cả ngày thường chứ không chỉ mùa rộ.

Cửa tổ được đắp to ra và gọn gàng.

Xuất hiện nhiều ong đực hơn bình thường — dấu hiệu đàn đang ở giai đoạn sinh sản. Người mới nhìn thấy hay tưởng đàn đang nuôi báo cô.

Ba thứ cùng lúc thì đó là lúc hỏi người có kinh nghiệm về chuyện tách, chứ không phải lúc nghĩ tới thùng lớn hơn.

Thùng lớn hơn không cho nhiều mật hơn

Đây là kỳ vọng sai hay gặp, và nó đáng nói riêng.

Lượng mật phụ thuộc nguồn hoa quanh chỗ đặt và sức đàn, không phụ thuộc thể tích thùng. Thùng rộng mà vùng hoa hạn chế thì đàn cũng chỉ tới mức đó — và còn khó giữ nhiệt hơn vì phải điều tiết một không gian lớn hơn.

Muốn đàn lên thì cách đúng là trồng thêm cây có hoa nở lệch mùa nhau, và giữ chỗ đặt cho tốt. Không phải đổi thùng.

Thùng quá rộng còn có hại

Nhất là với đàn mới tách — quân còn ít mà không gian lớn thì chúng khó giữ nhiệt và khó bảo vệ trước kiến.

Đó là lý do nhiều người nuôi dùng thùng nhỏ hơn cho đàn mới tách. Nhưng cân nhắc trước khi chọn cách đó, vì sau này chuyển sang thùng lớn lại là việc động vào tổ.

Cách gọn hơn: chọn một cỡ vừa phải và dùng nó cho mọi thùng. Đồng cỡ thì nắp và bộ phận thay lẫn nhau được, và không bao giờ phải chuyển đàn vì lý do kích thước.

Nếu vẫn muốn thêm không gian

Có cách không phải gỡ tổ: thêm một tầng phía trên, nếu thùng được thiết kế cho việc đó ngay từ đầu.

Đàn mở rộng lên tầng mới mà phần tổ cũ vẫn nguyên chỗ. Nhưng nó chỉ làm được khi thùng vốn đã có cấu trúc rời tầng — không phải thứ chế thêm vào một cái thùng liền khối.

Và ngay cả khi làm được thì vẫn nên hỏi người nuôi trong vùng đã dùng cách đó chưa, vì hiệu quả khác nhau theo loài và theo cách đàn xây.