Đàn bỏ đi rồi: dọn thùng và dùng lại thế nào

Ra thăm thùng thì thấy không còn con nào ra vào. Mở ra, bên trong trống.

Việc đầu tiên không phải dọn — mà là tìm cho ra vì sao. Vì nguyên nhân thường nằm ở chỗ đặt chứ không ở cái thùng, và dọn sạch rồi thả đàn khác vào đúng chỗ đó là mất tiếp đàn thứ hai.

Đọc cái thùng trống

Trước khi động vào, nhìn năm thứ:

Có kiến không — trong thùng, quanh chân, dưới đáy. Nếu có thì gần như chắc chắn đó là nguyên nhân.

Có xác ong nhiều không. Nhiều xác còn tươi thì nghi thuốc trừ sâu quanh vùng — đàn không bỏ đi mà chết.

Tổ còn nguyên hay đã bị phá. Tổ còn nguyên mà không còn ong thì đàn bỏ đi. Tổ bị moi, bọng vỡ, vụn vương vãi thì có thứ gì đó vào tổ.

Có mốc hoặc mùi chua không — ẩm, hoặc mật tràn từ trước.

Thùng có nứt, hở khe, mục chỗ nào không.

Rồi đứng tại chỗ đó vào buổi chiều xem nắng có chiếu thẳng vào không, và ngồi xuống nhìn xem có đường kiến đi ngang không.

Năm nguyên nhân thường gặp

Xếp theo mức phổ biến ở đàn ong dú:

Kiến — giết nhiều đàn mới hơn mọi nguyên nhân khác cộng lại.

Thuốc trừ sâu quanh vùng — trúng lớp đi kiếm ăn, tức là lớp đang nuôi cả đàn.

Nắng chiều hoặc ẩm — do chỗ đặt.

Bị quấy nhiều lần — mở thùng xem, xê dịch, cạy cái ống ở cửa tổ.

Tổ non ngay từ đầu, hoặc vỡ bọng mật khi chở nên đàn suy dần rồi bỏ.

Ba nguyên nhân đầu thì sửa được ngay tại chỗ — và phải sửa trước khi đặt đàn mới vào.

Dọn thùng

Lấy phần tổ còn lại ra. Đừng vội bỏ — trong đó có sáp và keo, và có người dùng được. Để riêng, ghi lại từ thùng nào.

Nhưng nếu đàn chết vì nghi thuốc thì đừng dùng phần đó cho người.

Cạo sạch phần bám vào vách. Dùng nạo mỏng, làm nhẹ tay để không xước sâu vào gỗ.

Rửa bằng nước nóng, không xà phòng có hương. Rồi phơi khô hoàn toàn — không phải khô sờ được mà khô thật.

Để ngoài trời thoáng vài hôm cho bay mùi. Thùng vừa rửa xong còn ẩm và còn mùi thì đàn mới vào dễ bỏ đi.

Khi nào không nên dùng lại

Có mối mọt — mùn gỗ mịn dưới đáy, lỗ nhỏ li ti trên ván. Bỏ xa hẳn hoặc đốt, đừng để lại trong vườn vì nó lây sang thùng khác.

Gỗ đã mục — ấn vào lún mềm.

Mốc ăn sâu, không rửa sạch được.

Đàn chết không rõ nguyên nhân — hỏi người nuôi có kinh nghiệm trong vùng trước khi dùng lại.

Sửa chỗ đặt trước khi đặt đàn mới

Đây là phần quyết định, và cũng là phần hay bị bỏ qua vì người ta tập trung vào cái thùng.

Chắn kiến — bốn chân giá đứng trong bát nước, và kiểm ba điều kiện: nước không cạn, không có cỏ hay cành bắc cầu, thùng không chạm tường.

Che nắng chiều — một tấm đặt cách nóc thùng một khoảng.

Kê cao và dọn cỏ lá quanh gốc giá.

Nếu nghi thuốc thì nói chuyện với hàng xóm trước khi đặt đàn mới — nhờ họ báo trước một tiếng khi định phun.

Nếu không tìm ra nguyên nhân gì cả thì cân nhắc đặt thùng mới ở chỗ khác trong vườn, chứ đừng đặt lại đúng vị trí cũ.