Kiến vào thùng ong dú: cắt đường kiến thế nào cho bền

Hỏi người nuôi ong dú lâu năm mất đàn vì gì nhiều nhất thì câu trả lời thường là kiến — nhiều hơn bệnh, nhiều hơn thời tiết, nhiều hơn mọi thứ khác cộng lại.

Và cách chống kiến phổ biến nhất mà ai cũng nghe — bôi mỡ vào chân kê — lại là cách hỏng nhanh nhất.

Vì sao kiến vào được

Đàn ong dú khoẻ tự chống được kiến. Cửa tổ là một ống hẹp có lính đứng canh, chiều tối thì bịt kín lại. Kiến không qua nổi.

Vấn đề nằm ở ba tình huống làm đàn yếu đi:

Đàn vừa mới tách — quân ít, cửa tổ chưa đắp xong.

Đàn vừa chuyển về — mất một phần lực lượng đi kiếm ăn, đang dựng lại nhà.

Sau một đợt mưa dài — đàn ra ngoài ít, dự trữ cạn dần, quân yếu.

Chỉ cần một hai tuần ở một trong ba trạng thái đó là đủ để kiến vào dọn sạch bọng mật. Nghĩa là kiến không phải nguyên nhân, nó là hệ quả — và cách chống bền nhất là đừng để đàn rơi vào ba tình huống trên mà không được bảo vệ.

Vì sao bôi mỡ không bền

Nguyên lý thì đúng: mỡ làm kiến không bám được, nên nó không leo qua.

Nhưng thực tế ngoài trời thì:

Mỡ khô sau mấy cơn mưa. Nắng mưa luân phiên làm nó cứng lại và mất tác dụng.

Bụi bám thành cầu. Đây là chỗ hỏng âm thầm nhất. Bụi, mạt gỗ, xác côn trùng nhỏ bám lên lớp mỡ và sau vài tuần tạo thành một lớp khô mà kiến đi qua được bình thường. Nhìn vào vẫn thấy vệt mỡ nên người nuôi tưởng vẫn đang được bảo vệ.

Phải bôi lại đều đặn mà không ai nhớ.

Nói cách khác: mỡ không sai về nguyên lý, nó sai vì phụ thuộc vào việc mình nhớ làm lại. Mọi cách chống dựa vào sự chăm chỉ đều hỏng vào đúng lúc mình bận.

Cách bền: gián đoạn vật lý

Bát nước ở chân kệ. Bốn chân kệ đặt trong bốn bát nước. Kiến không bơi qua được, và nó không phụ thuộc vào việc mình bôi lại.

Hai điều phải chú ý: thay nước để không thành ổ bọ gậy; và không để bất cứ thứ gì bắc cầu qua bát — cành cây chạm vào thùng, dây leo, cỏ mọc cao, mảnh giẻ rơi vào bát. Một cọng cỏ cũng đủ.

Treo thùng. Thùng treo bằng dây hoặc gắn vào tường, không chạm đất, không chạm cây. Kiến phải đi theo dây hoặc theo tường — đường đó dài và dễ cắt hơn.

Kê cao và cô lập. Kệ chân sắt trơn, không có gì bắc qua, xung quanh phát quang. Kiến vẫn leo được nhưng ít hơn nhiều so với chân gỗ ráp có rêu.

Việc quan trọng nhất làm trước khi đặt thùng

Ngồi xuống nhìn đường kiến ở chỗ định đặt.

Kiến đi theo đường cố định. Nhìn dọc chân tường, quanh gốc cây, dưới chân kệ vào buổi sáng hoặc chiều mát là thấy. Có đường kiến đi ngang thì đổi chỗ — dễ hơn nhiều so với chống kiến ở một chỗ vốn đã là lối của chúng.

Năm phút này đáng giá hơn mọi biện pháp chống về sau.

Khi đã thấy kiến vào thùng

Việc đầu tiên không phải diệt kiến. Là xem đàn còn mạnh không.

Đàn còn mạnh — ong ra vào đông, cửa tổ có lính canh: chỉ cần cắt đường kiến bên ngoài, đàn tự xử lý phần còn lại.

Đàn đã yếu — kiến vào được tới bọng mật: cắt đường kiến là bước một, nhưng còn phải tìm vì sao đàn yếu. Thùng hở khe? Chỗ đặt ẩm? Vừa tách xong? Không sửa nguyên nhân thì kiến quay lại.

Tuyệt đối không xịt thuốc diệt kiến quanh thùng. Thuốc diệt kiến diệt cả ong. Đây là cách mất đàn nhanh nhất, và nó xảy ra thường xuyên vì trong lúc lo lắng thì người ta làm thứ có vẻ dứt khoát nhất.

Ba loại kiến, ba mức nguy hiểm

Kiến vàng — ít khi phá được đàn khoẻ, và nhiều nhà vườn còn nuôi để trị bọ. Rủi ro chỉ ở lúc đàn yếu.

Kiến lửa và kiến đen nhỏ — nhóm nguy hiểm nhất. Chúng vào theo đàn lớn và dọn sạch bọng mật rất nhanh.

Mối — không ăn ong nhưng ăn thùng, và thùng bị mối thì hở khe, dẫn tới kiến. Cách chống mối đúng là kê cao và đặt chỗ thoáng, không phải tẩm hoá chất — chất chống mối cũng là chất diệt côn trùng.