Thùng ong qua mùa mưa: kiểm gì trước và kiểm gì sau

Mùa mưa là mùa khắc nghiệt nhất với đàn ong dú, và phần lớn thiệt hại không đến từ mưa mà từ ẩm kéo dài.

Ẩm dẫn tới mốc, và mốc trong tổ ong dú gần như không chữa được — sợi nấm ăn vào thớ gỗ, lau cạo phơi chỉ sạch bề mặt, và chỉ cần khoang thùng ẩm lại là nó mọc ra.

Nên toàn bộ việc của mùa mưa là phòng, làm trước khi mưa tới.

Kiểm trước mùa: sáu việc, mười phút

Một: mái che. Đây là việc quan trọng nhất. Phần lớn ca mốc bắt đầu từ một chỗ dột nhỏ mà chủ không biết, và nó chỉ lộ ra sau cả tháng mưa.

Nhìn mái từ bên dưới vào lúc trời sáng — chỗ nào lọt sáng là chỗ đó lọt nước. Và kiểm cả độ vươn: mái phải rộng hơn thùng đủ để che mưa tạt xiên, không chỉ mưa rơi thẳng.

Hai: mép nắp. Nắp cong sau một mùa nắng thì mùa mưa là lúc trả giá. Đậy nắp rồi nhìn dọc đường mép xem có khe nào không; rọi đèn trong phòng tối thì chắc hơn.

Ba: chỗ đặt có đọng nước không. Nền trũng, chỗ nước chảy qua khi mưa lớn, chỗ dưới đường nước từ mái nhà xuống. Những chỗ này mùa khô nhìn không ra — phải nhớ lại hoặc đứng xem lúc mưa.

Bốn: độ cao kê thùng. Kê đủ cao khỏi mặt đất để nước không tạt lên và không dâng tới.

Năm: đường kiến. Đầu mùa mưa là lúc kiến dời tổ tránh ngập, đi tìm chỗ khô cao ráo — mà cái kệ thùng ong là đúng thứ đó. Kiểm lại toàn bộ chân kê, phát quang quanh gốc, thay nước bát chống kiến.

Sáu: cành lá chạm thùng. Mùa mưa cây mọc nhanh, và một cành chạm vào thùng là một cây cầu cho kiến — đồng thời giữ ẩm ở chỗ tiếp xúc.

Trong mùa mưa: hai việc và một điều cấm

Nhìn cửa tổ như thường. Đàn ra vào ít hẳn trong mưa, đó là bình thường. Cái cần nhìn là xu hướng qua nhiều ngày chứ không phải từng ngày.

Sờ mặt ngoài thùng. Có chỗ nào ẩm dai dẳng không — nhất là mặt hướng mưa tạt và phần đáy. Ẩm ở một điểm cố định thường chỉ ra chỗ dột hoặc chỗ đọng.

Và điều cấm: đừng mở thùng trong mùa mưa. Mở ra là đưa hơi ẩm vào, làm đàn mất nhiệt đúng lúc nó đang phải giữ, và phá các mối keo mà nó đang dùng để bịt kín nhà.

Việc lấy mật, lấy keo, tách đàn đều để sang mùa khác. Mùa mưa thì để đàn yên.

Vì sao không khoan lỗ thông gió cho đỡ ẩm

Nghe rất hợp lý và nhiều người nghĩ tới, nhất là khi thấy thùng ẩm.

Nhưng ong dú tự điều tiết bằng cách bít và mở cửa tổ — nó không cần ai giúp. Một lỗ thêm với đàn là một khe hở phải trám, và nó sẽ trám lại bằng keo. Trong thời gian chưa trám xong thì đó là một đường thêm cho kiến và cho chính hơi ẩm mình đang muốn tránh.

Thùng ẩm thì giải quyết bằng mái che, chỗ đặt và bề dày vách, không phải bằng lỗ.

Kiểm sau mùa mưa: ba việc

Một: nhìn kỹ các góc ngoài và chân thùng. Mốc bắt đầu ở chỗ ẩm nhất. Đốm trắng xám hoặc xanh ở mặt ngoài là dấu hiệu sớm — và nó nói rằng bên trong cũng đáng ngờ.

Hai: ấn móng tay vào chỗ gỗ đổi màu. Còn chắc thì là vết nước; mềm thì gỗ đã mục và cần tính chuyện thay.

Ba: mở thùng một lần khi trời đã khô ráo hẳn. Đây là lần mở đáng giá nhất trong năm — xem bên trong có mốc không, vùng ấu trùng có ô mới đang xây không, bọng mật còn bao nhiêu.

Làm vào buổi sáng nắng lên, mở ngắn, rồi đóng.

Nếu phát hiện mốc

Mốc nhẹ mới chớm ở một góc thì còn cứu được: cạo hết phần mốc kể cả phần gỗ bên dưới cho tới lớp gỗ sạch, phơi thật khô nhiều ngày, rồi theo dõi mùa mưa sau.

Mốc lan thành mảng, gỗ đổi màu và mềm khi ấn thì cách xử lý đúng và rẻ nhất là bỏ thùng. Tiếc công đóng mà giữ lại thì mùa mưa sau lại mốc.

Nhưng quan trọng hơn cả chữa là hiểu vì sao mốc — vì không sửa nguyên nhân thì thùng mới cũng mốc. Ba nguyên nhân: chỗ đặt ẩm, nắp không khít nên nước tạt vào, hoặc vật liệu sai như ván ép và thùng nhựa.