Đóng thùng ong dú bằng gỗ tận dụng: cái nào dùng được, cái nào đừng

Thùng ong dú không cần gỗ đẹp. Nó cần gỗ dày, khô, không mùi hắc, không tẩm gì — bốn tiêu chí mà gỗ tận dụng thường đạt được, đôi khi còn tốt hơn gỗ mua ở cửa hàng.

Nhưng trong đống gỗ tận dụng có vài thứ hại đàn mà nhìn không ra, và một thứ thì gần như luôn nên bỏ.

Gỗ nhà cũ: thường là loại tốt nhất

Gỗ tháo từ nhà cũ ra — đòn tay, cột, ván sàn, cửa cũ — có mấy ưu điểm mà gỗ mới không có.

Đã khô kiệt. Gỗ để hàng chục năm trong nhà thì đã ổn định, không co giãn nhiều theo mùa nữa. Đây là ưu điểm lớn với thùng ong, vì gỗ co giãn là nguyên nhân chính làm nắp cong và mối ghép hở.

Đã hết mùi. Gỗ mới xẻ còn mùi nhựa phải chờ bay; gỗ cũ thì xong từ lâu.

Thường dày. Gỗ xây dựng cũ hay dày hơn gỗ bán theo tấm bây giờ — mà bề dày vách là chỗ đáng bỏ tiền nhất trong cả cái thùng.

Cần kiểm ba thứ: có sơn hay vecni không (mặt có sơn thì bào bỏ lớp đó, và không dùng mặt đó làm mặt trong); có dính dầu nhớt, dầu hắc không (bỏ); và có bị mối ăn chưa (phần mối ăn thì bỏ, phần lành vẫn dùng được nhưng phải chắc là mối không còn sống trong đó).

Gỗ pallet: chỗ nguy hiểm nhất

Đây là nguồn gỗ tận dụng phổ biến nhất vì rẻ và sẵn, và cũng là nguồn rủi ro nhất — vì không ngửi thấy và không nhìn ra.

Pallet dùng trong vận chuyển quốc tế phải qua xử lý kiểm dịch, và một phần trong đó là xử lý bằng hoá chất xông hơi. Pallet xử lý bằng nhiệt thì dùng được; pallet xông hoá chất thì không — đó là chất diệt côn trùng, và con ong cũng là côn trùng.

Trên pallet thường có đóng dấu ký hiệu cho biết nó được xử lý bằng cách nào. Nhưng dấu đó hay mờ, hay nằm ở thanh bị cắt mất khi xẻ ra, và phần lớn người tận dụng không kiểm.

Nguyên tắc: không truy được dấu và không biết pallet từ đâu thì đừng dùng cho thùng ong. Dùng làm kệ kê, làm mái che bên ngoài thì được — miễn không phải mặt trong tiếp xúc với khoang tổ.

Gỗ xây dựng thừa: hỏi đã tẩm gì chưa

Gỗ cốp pha, gỗ chống, gỗ bao che công trình — nhóm này thường đã tẩm chống mối hoặc dính dầu cốp pha.

Chất chống mối là chất diệt côn trùng. Dầu cốp pha thì nặng mùi và ngấm sâu.

Nếu biết chắc là gỗ mộc chưa tẩm gì thì dùng được. Không biết thì xử lý như gỗ pallet: chỉ dùng cho phần ngoài.

Gỗ thùng, gỗ bao bì, gỗ đồ cũ

Thùng đựng hàng bằng gỗ thịt — dùng được nếu là gỗ mộc và không từng đựng hoá chất, sơn, thuốc trừ sâu. Thùng từng đựng thứ nặng mùi thì bỏ, mùi ngấm vào thớ gỗ rất khó hết.

Đồ gỗ cũ trong nhà — tủ, giường, bàn. Thường là gỗ tốt và đã khô kiệt. Nhưng phần lớn có sơn hoặc vecni, nên phải bào bỏ lớp mặt, và nhiều món là gỗ ép chứ không phải gỗ thịt.

Ván ép, ván dăm, MDF — đây là thứ gần như luôn nên bỏ, dù nó là nguồn tận dụng sẵn nhất. Keo trong ván bay hơi chậm và kéo dài; ván hút ẩm rất mạnh rồi phồng, tách lớp, mốc từ trong ra; và cách nhiệt kém hơn gỗ thịt cùng độ dày.

Ngoại lệ duy nhất: làm mái che bên ngoài, không tiếp xúc khoang trong.

Ba bước xử lý gỗ tận dụng

Một — nhổ hết đinh và kiểm mặt cắt. Đinh gỉ còn sót thì lúc bào sẽ hỏng lưỡi, và lỗ đinh cũ trên vách thùng là khe cho kiến. Bịt lỗ đinh bằng nêm gỗ nhỏ chứ đừng để hở.

Hai — bào bỏ lớp mặt. Với gỗ có sơn, có vecni, có dầu thì bào sâu tới lớp gỗ sạch. Với gỗ mộc lâu năm thì bào nhẹ cho lộ thớ mới là đủ.

Ba — ngửi và phơi. Ngửi mặt cắt tươi. Hắc, cay, nồng thì loại. Nhạt mùi thì để nơi thoáng vài ngày rồi ghé mũi ngửi lại lần nữa trước khi ghép.

Cách thử khi không chắc

Gặp loại gỗ không truy được nguồn nhưng nhìn tử tế thì đừng bỏ ngay và cũng đừng dùng cho thùng chính. Đóng một thùng thử, cho một đàn phụ vào — không phải đàn tốt nhất — rồi theo dõi hai tháng.

Đàn ở yên, cửa tổ đắp dày lên, có phấn mang về là ổn. Đàn ì ạch hoặc bỏ đi thì đã biết câu trả lời mà không mất đàn quý.

Mất hai tháng, nhưng rẻ hơn nhiều so với đóng năm cái thùng từ loại gỗ đó rồi mới biết.