Tự đóng hay đi mua: tính thử cả hai đường

Tự đóng thì rẻ hơn — nếu chỉ tính tiền gỗ. Nhưng có ba khoản không hoá đơn mà người tính thường bỏ quên, và chúng đổi hẳn kết quả phép so.

Ba khoản hay bỏ quên khi tự đóng

1. Giờ công của mình. Cái đầu tiên đóng lâu hơn nhiều so với hình dung, vì phải đo, ướm, sửa. Cái thứ ba thì nhanh hơn — nhưng cái đầu tiên mới là cái đáng tính khi quyết định.

2. Đồ nghề. Cưa, máy khoan, mũi khoan, kẹp, thước. Nếu nhà đã có thì bỏ qua; nếu phải sắm thì khoản đó chia cho số thùng mình sẽ đóng trong đời, không phải cho một cái.

3. Thời gian hong gỗ. Đây là khoản lạ nhất và cũng thật nhất — nó không tốn tiền nhưng tốn chỗ và sự chờ đợi. Gỗ chưa khô mà đóng thì vài tháng sau thùng nứt, hở khe, nắp cong.

Nếu không có chỗ hong và không chịu chờ được thì tự đóng không phải lựa chọn thật, dù tiền gỗ rẻ tới đâu.

Ba đường, không phải hai

Người ta hay nghĩ chỉ có tự đóng hoặc mua sẵn. Còn đường thứ ba:

Đặt thợ mộc đóng theo mẫu của mình. Thường không đắt hơn mua sẵn bao nhiêu, mà được đúng cỡ mình muốn — quan trọng vì đồng cỡ trong vườn thì nắp và bộ phận thay lẫn nhau được.

Điều kiện: phải dặn kỹ, và dặn bằng lý do chứ không chỉ bằng yêu cầu — vì sao không quét mặt trong, vì sao chân phải rời, vì sao gỗ không được tẩm. Thợ mộc thường làm đẹp hơn nhưng không biết mấy chuyện đó.

Và đề nghị nhận một cái trước rồi mới đóng nốt phần còn lại.

Khi nào tự đóng đáng

Định nuôi lâu dài và sẽ nhân đàn. Lúc đó số thùng cộng dồn qua các năm đủ lớn để phần đồ nghề và tay nghề được đền lại.

Đã có đồ nghề và có chỗ hong gỗ. Hai điều kiện này quyết định nhiều hơn chuyện thích hay không thích làm.

Muốn có khay thu keo đặt sẵn bên trong. Làm ngay lúc đóng thì gần như không tốn thêm; thêm vào sau thì phải mở thùng đang có đàn.

Có thể thành một nguồn thu. Người đóng được thùng cho mình thường có người trong vùng hỏi đóng giúp — người mới nuôi lúc nào cũng cần thùng.

Khi nào nên mua

Nuôi một hai thùng, không định nhân. Sắm đồ nghề cho một cái thùng thì không đáng.

Cần gấp. Tự đóng thì phải chờ gỗ hong, mà đó là bước không rút ngắn được.

Không có chỗ hong gỗ.

Mua được thùng cũ của người nuôi. Đây thường là lựa chọn tốt nhất tính trên tiền bỏ ra — nó đã hết mùi và đã ổn định co ngót, tức là có sẵn hai thứ đắt nhất ở thùng mới.

Chỉ cần kiểm hai điều: ấn thử xem gỗ có lún mềm không, và nhìn dưới đáy có mùn gỗ mịn không. Có mối mọt thì đừng lấy dù cho không.

Cách nhiều người làm

Không chọn hẳn một đường mà đi theo thứ tự:

Tổ đầu tiên: mua cả tổ lẫn thùng của người bán. Không phải nghĩ gì.

Trong năm đầu: thử đóng một cái trong lúc rảnh, lấy thùng mua về làm mẫu. Đóng xong để ngoài trời cho bay mùi — tới lúc đàn muốn tách thì đã sẵn sàng.

Từ năm thứ hai: tuỳ thấy mình có hợp với việc đóng không mà quyết — đóng tiếp, đặt thợ mộc, hay mua sẵn.

Cách này không phải quyết định gì lúc chưa biết, và cái thùng thử đầu tiên thì dù xấu vẫn dùng được nếu mối ghép kín và gỗ tốt. Đàn không quan tâm thùng có đẹp không.