Thùng cho đàn mới tách phải nhỏ hơn thùng cho đàn trưởng thành

Đàn vừa tách ra thì quân ít, dự trữ ít, và phải dựng lại toàn bộ cấu trúc từ đầu. Câu hỏi là cho nó cái thùng cỡ nào.

Phản xạ tự nhiên là cho rộng — để đàn có chỗ mà lớn. Đó là chỗ làm ngược, và hậu quả của nó không đến ngay nên ít ai nối được nguyên nhân với kết quả.

Vì sao thùng rộng hại đàn non

Đàn ong dú phải làm ba việc cùng lúc trong cái thùng: giữ ấm vùng ấu trùng, bít kín mọi khe hở bằng keo, và canh cửa. Cả ba đều tốn quân, và cả ba đều tăng theo kích thước thùng.

Thùng rộng thì diện tích vách phải trám nhiều hơn, khối khí phải sưởi lớn hơn, và khoảng trống phải bít cũng lớn hơn. Với đàn trưởng thành đông quân thì gánh đó chia được. Với đàn non thì nó nuốt gần hết sức lực.

Kết quả: đàn dồn công vào việc xây và trám thay vì đẻ và tích mật. Nhìn từ ngoài thì ong vẫn ra vào, không ai nghĩ có vấn đề. Mở ra sau cả năm mới thấy bọng mật vẫn chỉ mấy cái, và người nuôi đi tìm nguyên nhân ở chỗ đặt, ở thức ăn, ở mọi chỗ trừ cái thùng.

Cho nhỏ thì sao

Chiều ngược lại cũng có vấn đề, nhưng nó lộ ra sớm hơn nhiều nên ít khi kéo dài.

Thùng chật thì đàn chia sớm, hoặc bọng mật nằm đè lên vùng ấu trùng — mở thùng ra là vỡ. Người nuôi nhận ra ngay trong vụ đầu và xử lý được.

Nên giữa hai cái sai thì sai về phía nhỏ ít tai hại hơn sai về phía rộng, đơn giản vì nó cho mình biết mình đang sai.

Ba cách xử lý

Một: dùng thùng nhỏ riêng cho đàn non. Đơn giản nhất. Một cái thùng nhỏ hơn thùng chuẩn, dùng cho đàn mới tách trong mùa đầu, rồi khi đàn đã mạnh thì để nó chia sang thùng cỡ chuẩn.

Nhược điểm: phải có thêm một cỡ thùng, và như vậy mất tính đồng bộ — nắp không lắp lẫn được giữa hai cỡ.

Hai: thùng cỡ chuẩn có vách ngăn tạm. Cách nhiều người nuôi dùng. Đặt một tấm gỗ chặn bớt một phần khoang, thu nhỏ không gian đàn phải quản. Khi đàn mạnh lên thì rút tấm đó ra, trả lại đủ khoang.

Ưu điểm: giữ được đồng bộ kích thước, chỉ cần thêm một tấm gỗ. Điều cần chú ý là tấm ngăn phải khít — hở thì đàn coi đó là khe phải trám, và mình vừa tạo thêm việc chứ không bớt việc.

Ba: để đàn tự chia sang thùng đã chuẩn bị. Đây là cách nhẹ nhất vì không có bước tách tay nào. Đặt sẵn thùng trống đã hết mùi ở chỗ có cảnh quan khác hẳn thùng mẹ, rồi chờ. Đàn tự mang sáp keo sang xây, và nó tự quyết định khi nào đủ sức.

Nhược điểm: không chủ động được thời điểm, và có rủi ro đàn chọn một hốc khác quanh đó thay vì thùng của mình.

Khi nào thì trả lại đủ khoang

Nhìn ba dấu hiệu, không nhìn lịch:

Dòng ong ra vào liên tục, có con mang phấn về đều.

Ống sáp ở cửa dày dặn, được sửa mỗi ngày, có ong đứng canh.

Cấu trúc đã lấp gần hết phần khoang đang có, và đàn bắt đầu xây sát tấm ngăn.

Đủ ba thì rút tấm ngăn. Rút sớm thì quay lại đúng vấn đề thùng rộng; rút muộn thì đàn chật và chia sớm hơn mức mình muốn.

Một chi tiết hay bị bỏ qua: chỗ đặt đàn non

Thùng đúng cỡ mà đặt sai chỗ thì vẫn hỏng, và đàn non nhạy hơn đàn trưởng thành nhiều.

Đàn non là đàn yếu nhất trong đời nó — đây chính là giai đoạn kiến vào được, và cũng là giai đoạn không chịu nổi nắng chiều hay ẩm kéo dài.

Nên chỗ đặt cho đàn non phải chọn kỹ hơn cả chỗ đặt cho đàn thường: bóng râm buổi chiều, khô ráo, và nhất định phải kiểm đường kiến trước khi đặt.

Và đặt ở vị trí có cảnh quan khác hẳn thùng mẹ — khác hướng, khác độ cao, khác nền phía sau. Đặt ngay cạnh thùng mẹ thì ong của đàn con bay về tổ cũ, và đàn con hụt quân đúng lúc cần nhất.